Llid feirysol yr ymennydd a llid bacterol yr ymennydd – effaith yn y gweithle

Cofnodwyd yn: Blog

meningitis-blogMae llid yr ymennydd yn glefyd sy’n gweithio’n gyflym a sy’n anodd ei ddiagnosio a gall fod yn farwol. Ymhellach, gall unrhyw un gael ei effeithio a gall ei effaith newid bywyd.

Mae miloedd o bobl, hen ac ifanc, yn cael eu heffeithio gan lid yr ymennydd yn y DU bob blwyddyn ac er bod y nifer o achosion wedi bod yn disgyn, mae’n dal i fod yn glefyd trafferthus, a all gael effaith eang ar deulu. Ffrindiau a chydweithwyr.

Beth yw llid yr ymennydd?

Mae llid yr ymennydd yn glefyd a all fod yn farwol sy’n golygu bod y pilenni diogelu o gwmpas yr ymennydd a llinyn y cefn yn cael eu heintio. Mae dau fath o lid yr ymennydd:

  • Llid feirysol yr ymennydd. Mae hwn yn effeithio ar oddeutu 6,000 o bobl yn y DU bob blwyddyn a dyma’r math mwyaf cyffredin a lleiaf difrifol o’r clefyd. Fodd bynnag, fe wnaeth arolwg gan Meningitis Now ganfod i 97% o ymatebwyr ddweud eu bod wedi dioddef ôl-effeithiau parhaus ar ôl gwella, gan gynnwys pennau tost, colli cof, gorludded, byddardod, gorbryder ac iselder.
  • Llid bacterol yr ymennydd. Mae rhyw 3,000 o bobl y flwyddyn yn y DU yn cael eu heintio â llid bacterol yr ymennydd ac mae 1-ym-mhob-10 o’r bobl hynny’n marw. Y math mwyaf cyffredin o lid bacterol yr ymennydd yw’r math meningococol. Gall rhai bacteria sy’n achosi llid yr ymennydd achosi septisemia (gwenwyn gwaed) hefyd.

Arwyddion a symptomau llid yr ymennydd

Nid yw’n hawdd nodi llid yr ymennyddd, yn rhannol oherwydd bod symptomau cynnar yn tueddu i ymddangos fel annwyd neu ffliw. Gall symptomau ymddangos mewn unrhyw drefn ac mae arbenigwyr yn argymell na ddylech aros tan fod y frech amlwg yn ymddangos ar y croen. Os oes amheuon – ewch i’r ysbyty. Mae symptomau’n cynnwys:

  • Tymheredd uchel (dros 37.5C).
  • Pen tost.
  • Chwydu.
  • Poen difrifol yn y cyhyrau neu wddf anystwyth.
  • Dwylo a thraed oer.
  • Cysgadrwydd ac anahawster wrth ddeffro.
  • Sensitifrwydd i oleuadau llachar.
  • Brech ar y croen, nad yw’n edwino wrth gael ei gwasgu ag ochr gwydryn (nad yw’n bresennol bob tro).
  • Pigogrwydd a dryswch.
  • Confylsiynau neu drawiadau.

Ôl-effeithiau llid yr ymennydd

Mae llawer o bobl yn gwella’n llawn o lid yr ymennydd ond gall rhai brofi problemau sy’n aros, a all gael effaith ar allu person i ddychwelyd i’r gwaith. Maent yn cynnwys:

  • cymhlethdodau difrifol megis byddardod, dallineb neu niwed i’r ymennydd;
  • septisemia, a all achosi creithiau, colli bysedd, bysedd troed neu aelodau, neu niwed i organau;
  • effeithiau llai gwanychol ond arwyddocaol gan gynnwys colli cof, pendro, ymddygiad ymosodol, cymalau anystwyth, gorbryder neu iselder.

Llid yr ymennydd yn y gweithle

Trosglwyddir y germau sy’n achosi llid feirysol yr ymennydd o berson i berson trwy besychu a thisian, a gall gael eu lledaenu trwy hylendid gwael gyda’r dwylo. Fodd bynnag, mae’r mwyafrif o bobl a ddatguddir i’r germau’n cael salwch ysgafn arall (megis gwddf tost) ac nid ydynt yn datblygu llid yr ymennydd, ac mae’n anarferol i lid yr ymennydd gael ei drosglwyddo’n uniongyrchol o’r naill person i’r llall. Nid yw gwrth-fiotigau’n gweithio ar feirysau felly bydd triniaeth yn cynnwys ailhydradu, cyffuriau i ladd poen a gorffwys.

Go brin bod angen i gyflogwyr boeni y bydd achos ymhlith cydweithwyr. Efallai bydd y swyddog iechyd y cyhoedd lleol yn cynnig gwrth-fiotigau i bobl sydd wedi cysylltu’n agos â’r person sy’n sâl, megis aelodau’r teylu, ond fel arfer nid oes angen hyn ar gyfer cydweithwyr yn y gwaith.

Cyngor i gyflogwyr

Gall gweld cydweithiwr yn mynd yn sâl â llid yr ymennydd beri pryder a gorbryder yn y gweithle felly mae’n bwysig bod cyflogeion yn cael gwybodaeth amserol a chywir ynghylch y cyflwr a’r risg iddynt (os oes risg).

Gall cyflogeion sy’n dioddef gan lid yr ymennydd fod yn absennol o’r gwaith am sawl wythnos neu hyd yn oed misoedd cyn iddynt wella’n ddigonol i ddychwelyd. Dylai cyflogwyr ddilyn arferion da ynghylch rheoli absenoldeb a dychweliad gweithwyr. Bydd hyblygrwydd a dealltwriaeth yn eu helpu i ddychwelyd i drefn weithio arferol.

  • Daliwch i gysylltu â’r gweithiwr sy’n sâl neu eu teulu a dal i ddiweddaru cydweithwyr.
  • Cynigiwch hyblygrwydd ynghylch oriau gweithio a chaniatáu i’r cyflogai gymryd amser i ffwrdd ar gyfer apwyntiadau meddygol.
  • Addaswch i unrhyw newidiadau posibl o ran galluoedd y cyflogai. Cynigiwch newid dros dro o ran dyletswyddau wrth i’r cyflogai ddychwelyd i’r drefn arferol a chofiwch y gallai fod newidiadau parhaol o ran galluoedd person. Byddai angen i drafodaethau ynghylch hyn gael eu trin yn bwyllog ac efallai bydd angen cyngor arbenigol gan Iechyd Galwedigaethol.
  • Byddwch yn barod i ddarparu cyfarpar arbenigol (addasu gweithfan i ddarparu ar gyfer cadair olwyn) a chynigiwch ailhyfforddi, lle bo angen.
  • Mae dioddefwyr llid feirysol yr ymennydd yn adrodd iddynt deimlo bod eu salwch yn cael ei ystyried yn ddibwys gan ei fod yn feirysol ‘yn unig’. Byddwch yn sensitif a deallwch, i lawer o bobl, fod hwn yn salwch sy’n newid bywyd.

I weld rhagor o wybodaeth ynghylch cefnogi staff â phroblemau iechyd yn y gwaith, ewch i’r wefan Ffit i Weithio  neu ffoniwch y llinell gyngor ffôn am ddim ar 0800 032 6235 (Saesneg) neu 0800 032 6233 (Cymraeg). Mae gwasanaeth ar wahân yn rhedeg yn yr Alban (0800 019 2211).

Cyngor i gyflogeion

Gall y broses o wella o lid yr ymennydd fod yn araf ac efallai bydd effeithiau parhaol. Cymerwch amser i wella’n llawn. Siaradwch â’ch cyflogwr am yr opsiynau ar gyfer dychwelyd i’r gwaith yn raddol, gydag oriau byrrach a dyletswyddau ysgafnach am gyfnod cytunedig o amser.

Cyfathrebwch â’ch rheolwr a byddwch yn onest ynghylch pa ddyletswyddau gwaith y gallwch ymdopi â hwy, a phryd mae’n debygol y byddwch yn dychwelyd i’r gwaith. Byddwch yn agored a hyblyg i newid.

Mae Ffit i Weithio yn cynnig cyngor a chyfarwyddyd iechyd cysylltiedig â gwaith ar-lein am ddim i unrhyw un sy’n chwilio am gyngor a chymorth ynghylch achos presennol o absenoldeb oherwydd salwch, neu ynghylch unrhyw broblemau a allai arwain at absenoldeb opherwydd salwch. Ewch i’r wefan Ffit i Weithio neu ffoniwch y llinell gyngor ffôn am ddim ar 0800 032 6235 (Saesneg) neu 0800 032 6233 (Cymraeg). Mae gwasanaeth ar wahân yn rhedeg yn yr Alban (0800 019 2211).

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *